كردند كتابهاى مهم ارسطو همچون الطّبيعه و الحيوان و اخلاق نيكوماخس و همچنين كتابهاى افلاطون همچون جمهوريّت و طيماوس و نواميس و كتابهاى ديگر به زبان عربى ترجمه شد و در دسترس دانشمندان اسلامى قرار گرفت . رازى ازرى و بيرونى از خوارزم و فارابى از فاراب و ابن سينا از بخارا برخاستند و طرحى نو براى انديشه و تفكّر ريختند كه آميزه‌اى از انديشه‌هاى گذشتگان بود . ابن سينا گذشته از استفاده از آنچه كه مترجمان فراهم ساخته بودند ميراث فكرى بومى و سنّتى خود را نيز مورد استفاده و بهره‌بردارى قرار داد . او در مدخل كتاب شفا صريحا مىگويد كه مرا كتابى است كه در آن فلسفه را بنا بر آنچه كه در طبع است و رأى صريح آن را ايجاب مىكند آوردم و در آن جانب شريكان اين صناعت رعايت نشده و از مخالفت با آنان پرهيز نگرديده آن‌گونه كه در غير آن كتاب پرهيز شده است ، اين كتاب همانست كه من آن را فى الفلسفة المشرقيّة موسوم ساخته‌ام . در مورد منطق هم مىگويد كه ما در زمان جوانى به روش انديشه‌اى از غير جهت يونانيان دست يافتيم كه يونانيان آن را منطق مىگويند و شايد نزد اهل مشرق نام ديگرى داشته است . ابو نصر فارابى و ابو على ابن سينا كه در فلسفه از آن دو تعبير به « شيخين » مىشود با آثار خود فضاى علمى حوزه‌هاى انديشه را ديگرگون ساختند بهمنيار بن مرزبان تلميذ ابن سينا در كتاب تحصيل راه استاد خود را ادامه داد و ابو العبّاس لوكرى شاگرد بهمنيار چون تعليمات شيخين را براى تدريس به طلّاب جوان دشوار و منغلق يافت دست به تأليف كتاب بيان الحقّ بضمان الصّدق يازيد و بدان وسيله موجب نشر فلسفهء شيخين در بلاد خراسان گرديد . اين جريان راست و درست فلسفه در بلاد اسلامى سهم بيشتر آن نصيب ايرانيان بود . اگر بيرونى خالد بن يزيد بن معاويه را نخستين فيلسوف اسلامى دانسته و يا يعقوب بن اسحاق كندى فيلسوف عرب از پيشگامان فلسفه بشمار آمده در